در سال های اخیر برخی اشخاص مصرانه بر لزوم بازگشت نظام پرداخت ها به سیستم فلزی (طلا و نقره) تأکید می کنند. آنها معتقدند طلا و نقره خاصیت ضد تورمی دارند و می توانند ارزش خود را حفظ کنند. برخی از نظریه پردازان طرفدار این نظریه، طلا و نقره را پول حقیقی می دانند و معتقدند اسکناس اعتبار محض است و مالیت ندارد و معامله با آن مصداق اکل مال به باطل است.

در مورد بخش دوم این دیدگاه (تقسیم پول به حقیقی و اعتباری و مال نبودن قسم دوم) بحث فنی دارم که در جای خود منتشر خواهم کرد؛

اما در مورد بخش نخست آن یعنی خاصیت ضد تورمی فلزات سخن کاملا درستی است؛ این دو فلز چون کمیاب هستند لذا ارزش خود را همگام با سایر کالاها حفظ می کنند و حتی می توان گفت ارزش آنها بیشتر از سایر کالاها افزایش یافته است؛ در بسیاری از کشورها که تورم نزدیک به صفر است در سال های اخیر قیمت طلا افزایش یافته است.

اما سخن در آن است که آیا امکان بازگشت به نظریه متالیسم (پول فلز) وجود دارد؟

به نظر می رسد چنین امکانی وجود ندارد. اقتصاد در دنیای مدرن بسیار بسیار توسعه یافته است و تولیدات کشورها نسبت به طلا بسیار بسیار زیاد است. مثلا تولید ناخالص داخلی آمریکا 30 هزار میلیارد دلار است. با فرض اینکه هر اونس طلا 4500 دلار باشد معادل 190 هزار تُن طلا است. کل ذخایر طلای آمریکا در فدرال رزرو معادل هشت هزار تُن طلا است.

اگر تولید ناخالص داخلی ایران را 500 میلیارد دلار در نظر بگیریم معادل 3100 تُن طلا است. در حالی که ذخایر طلای ایران کمتر از 300 برآورد می شود. به نظر می رسد سرعت گردش پول باید به ده برسد تا بتواند این حجم از تولید را به گردش در بیاورد. این مسئله که آیا سرعت گردش پولطلا (وجود فیزیکی طلای مسکوک) به ده خواهد رسید یا نه نیازمند تحقیق مستحکم است.

همچنین مبادلات تولیدات سال های گذشته که کالای با دوام بوده اند و در بازارهای رسمی و غیر رسمی مبادله می شوند نیز وجود دارد. نیاز آنها به پول برای مبادله نباید نادیده گرفته شود.

علاوه بر آن ورود طلا به چرخه دستمزد و بهای کالا به شدت بهای آن را افزایش می دهد و اگر همه پرداختها با طلا انجام شود رکود شدید بر بازار حاکم خواهد شد. در آن صورت دولت مجبور است با صدور گواهی طلا، خروج از رکود را کلید بزند و بعد از مدتی آن گواهی ها حکم اسکناس های فعلی را پیدا خواهد کرد یعنی عملا آن گواهی ها تبدیل به طلا نمی شوند و به تدریج کاهش ارزش پیدا خواهند کرد. دقیقا مشابه همان وضعیتی که بر ریال حاکم شد.

طبق قانون پولی و بانکی کشور مصوب 1352 هر ریال معادل 0.0108055 (تقریبا یک صدم گرم طلا) است یعنی با هر کیلو طلا معادل 10 هزار تومان است. این قانون تا سال 1402 اعتبار داشت و با قانون جدید بانک مرکزی ملغی شد. اما هرگز دولتها بدان عمل نکردند.

هیچ تضمینی وجود ندارد که با بازگشت به نظام پولی طلاپایه و نقره پایه دوباره به وضعیت کنونی دچار نشویم.